Wanneer mag ik iemand om een identiteitsbewijs vragen als toezichthouder of als boa?

Alleen als dat redelijkerwijs nodig is voor uw taak. Er bestaat geen bevoegdheid om zomaar of preventief iemands identiteit te controleren. Welke regel geldt, hangt af van de rol waarin u optreedt: toezichthouder of boa (zie ‘Onder welk domein valt een handhaver van de gemeente’).

Toonplicht of draagplicht?

• de wet kent een toonplicht: iedereen van 14 jaar of ouder moet op uw eerste vordering als boa of toezichthouder een geldig identiteitsbewijs ter inzage geven (artikel 2 Wet op de identificatieplicht). De persoon moet het direct aan u laten zien; later of ergens anders tonen, telt niet;
• een aparte draagplicht, dus een wettelijke plicht om het identiteitsbewijs altijd bij zich te hebben, staat niet in de wet. Uit de toonplicht volgt wel een feitelijke draagplicht: wie het identiteitsbewijs niet bij zich heeft, kan het u niet tonen en pleegt een overtreding (artikel 447e Wetboek van Strafrecht). De wetgever sprak daarom van een 'draag- en toonplicht' (Kamerstukken II 2003/04, 29218, nr. 3);
• de toonplicht geldt alleen bij een bevoegde vordering. Is het tonen niet redelijkerwijs nodig voor uw taak, dan is de vordering niet rechtmatig en is niet-tonen in de regel ook niet strafbaar.

Als toezichthouder:

• u mag inzage vorderen van een identiteitsbewijs (artikel 5:16a Awb);
• alleen voor zover dat redelijkerwijs nodig is voor uw toezichtstaak (artikel 5:13 Awb), en alleen bij personen op wie uw toezicht zich richt. Bijvoorbeeld: u stelt een overtreding van de APV vast en heeft naam en adres nodig om de overtreder aan te schrijven of een bestuurlijke boete voor te bereiden;
• uw aanwijzingsbesluit kan de bevoegdheid beperken (artikel 5:14 Awb);
• toon zelf op verzoek uw legitimatiebewijs (artikel 5:12 Awb);
• voor de gegevens die u noteert, geldt de AVG (zie ‘Mag ik als toezichthouder iemand om een identiteitsbewijs vragen en zijn gegevens noteren’).

Als boa:

• u mag inzage vorderen van een identiteitsbewijs voor zover dat redelijkerwijs noodzakelijk is voor de uitoefening van uw taak (artikel 8, tweede lid, Politiewet 2012);
• bij een verdachte van een strafbaar feit uit uw akte mag u de verdachte staande houden en de identiteit vaststellen (artikel 52 Sv). U vraagt dan naar naam, voornamen, geboorteplaats, geboortedatum en adres, en onderzoekt het identiteitsbewijs (artikel 27a, eerste lid, Sv);
• zonder verdenking is terughoudendheid nodig: er moet een concrete aanleiding zijn binnen uw taak. Willekeurige controles om alleen de identificatieplicht te handhaven, zijn niet de bedoeling van de wet;
• kan een staande gehouden verdachte zich niet legitimeren, dan mogen sommige boa's de pasfoto uit het rijbewijzenregister opvragen (zie ‘Welke boa mag het rijbewijzenregister raadplegen’);
• voor de gegevens die u als boa vastlegt, geldt de Wpg via het Besluit politiegegevens boa (zie ‘Mag ik een foto maken van een identiteitsbewijs voor mijn proces-verbaal’).

Voor beide geldt:

• geldige identiteitsbewijzen zijn een paspoort, een identiteitskaart, een verblijfsdocument, een paspoort van een EU- of EER-land of een geldig rijbewijs (artikel 1 Wet op de identificatieplicht). Een kopie of een foto op de telefoon geldt niet als identiteitsbewijs;
• bij niet-tonen (artikel 447e Wetboek van Strafrecht) kan een boa die dat feit in de akte heeft, zoals in domein I, proces-verbaal opmaken. Een toezichthouder die geen boa is, roept daarvoor de politie of een boa in;
• leg alleen vast wat u nodig hebt. Een kopie of foto van het identiteitsbewijs is alleen toegestaan als dat in een concreet geval echt nodig is (zie ‘Mag ik als toezichthouder iemand om een identiteitsbewijs vragen en zijn gegevens noteren’ en ‘Mag ik een foto maken van een identiteitsbewijs voor mijn proces-verbaal’).